Faiz Ahmed Faiz – Mauju-ae-sukhan

गुल हुई जाती है अफ़्सुर्दा सुलगती हुई शाम
धुल के निकलेगी अभी चश्मा-ए महताब से रात
और मुश्ताक़ निगाहों से सुनी जाएगी
और उन हाथों से मस होंगे यह तरसे हुए हाथ
उनका आँचल है कि रूख़सार कि पैराहन है
कुछ तो है जिससे हुई जाती है चिलमन रंगीं
जाने उस ज़ुल्फ़ की मौहूम घनी छाओं में
टिमटिमाता है वो आवेज़ा अभी तक कि नहीं

आज फिर हुस्नेदिल आरा की वही धज होगी
वही ख़्वाबीदा सी आँखें, वही काजल की लकीर
रंगे रुख़सार पे हल्का सा वो ग़ाज़े का गु़बार
संदली हाथ पे धुँदली-सी हिना की तहरीर

अपने अफ़्कार की, अशआर की दुनिया है यही
जाने-मज़मूं है यही, शाहिदे-माना है यही
आज तक सुर्ख़-ओ-सियह सदियों के साए के तले
आदम-ओ-हव्वा की औलाद पे क्या गुज़री है
मौत और ज़ीस्त की रोज़ाना सफ़ आराई में
हम पे क्या गुज़रेगी, अजदाद पे क्या गुज़री है?
इन दमकते हुए शहरों की फ़रावाँ मख़लूक़
क्यूँ फ़क़त मरने की हसरत में जिया करती है
यह हसीं खेत फटा पड़ता है जोबन जिनका
किस लिए इनमें फ़क़त भूख उगा करती है?
यह हर इक सम्त, पुर-असरार कड़ी दीवारें
जल बुझे जिनमें हज़ारों की जवानी के चराग़
यह हर इक गाम पे उन ख़्वाबों की मक़्तल गाहें
जिनके पर-तव से चराग़ाँ हैं हज़ारों के दिमाग़

यह भी हैं, ऐसे कई और भी मज़मूँ होंगे।
लेकिन उस शोख़ के आहिस्ता से ख़ुलते हुए होंठ !
हाय उस जिस्म के कमबख़्त, दिलावेज़ ख़ुतूत !
आप ही कहिए, कहीं ऐसे भी अफ़्सूँ होंगे

अपना मौजू-ए-सुख़न इनके सिवा और नहीं
तब’अ-ए-शायर का वतन इन के सिवा और नहीं

(मुश्ताक=उत्सुक, मस=छुवन, पैराहन=कपड़े,
मौहूम =धुन्दली, आवेज़ा=कानों का कुंडल, हुस्नेदिल
आरा=मनमोहक रूप, अफ़्कार=लेखन, शाहिदे-माना=
अर्थ की सुंदरता, अजदाद=पुरखे, फ़रावाँ=बहुसंख्यक,
मक़्तल गाहें=कत्लगाहें, पर-तव=परछावें, अफ़्सूँ=जादू,
तब’अ-ए-शायर=कवि का स्वभाव)

Punjbabi Translation

ਗੁਲ ਹੁਈ ਜਾਤੀ ਹੈ ਅਫ਼ਸੁਰਦਾ ਸੁਲਗਤੀ ਹੁਈ ਸ਼ਾਮ
ਧੁਲ ਕੇ ਨਿਕਲੇਗੀ ਅਭੀ ਚਸ਼ਮਾ-ਏ-ਮਹਤਾਬ ਸੇ ਰਾਤ
ਔਰ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਨਿਗਾਹੋਂ ਕੀ ਸੁਨੀ ਜਾਯੇਗੀ
ਔਰ ਉਨ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਮਸ ਹੋਂਗੇ ਯੇ ਤਰਸੇ ਹੁਏ ਹਾਤ

ਉਨਕਾ ਆਂਚਲ ਹੈ, ਕਿ ਰੁਖ਼ਸਾਰ, ਕਿ ਪੈਰਾਹਨ ਹੈ
ਕੁਛ ਤੋ ਹੈ ਜਿਸਸੇ ਹੁਈ ਜਾਤੀ ਹੈ ਚਿਲਮਨ ਰੰਗੀਂ
ਜਾਨੇ ਉਸ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਕੀ ਮੌਹੂਮ ਘਨੀ ਛਾਂਵ ਮੇਂ
ਟਿਟਿਮਾਤਾ ਹੈ ਵੋ ਆਵੇਜ਼: ਅਭੀ ਤਕ ਕਿ ਨਹੀਂ

ਆਜ ਫਿਰ ਹੁਸਨੇ-ਦਿਲਆਰਾ ਕੀ ਵਹੀ ਧਜ ਹੋਗੀ
ਵਹੀ ਖ਼ਵਾਬੀਦਾ ਸੀ ਆਂਖੇਂ, ਵਹੀ ਕਾਜਲ ਕੀ ਲਕੀਰ
ਰੰਗੇ-ਰੁਖ਼ਸਾਰ ਪੇ ਹਲਕਾ-ਸਾ ਵੋ ਗ਼ਾਜ਼ੇ ਕਾ ਗ਼ੁਬਾਰ
ਸੰਦਲੀ ਹਾਥ ਪੇ ਧੁੰਦਲੀ-ਸੀ ਹਿਨਾ ਕੀ ਤਹਰੀਰ

ਅਪਨੇ ਅਫ਼ਕਾਰ ਕੀ, ਅਸ਼ਆਰ ਕੀ ਦੁਨੀਯਾ ਹੈ ਯਹੀ
ਜਾਨੇ-ਮਜ਼ਮੂੰ ਹੈ ਯਹੀ, ਸ਼ਾਹਿਦੇ-ਮਾਨੀ ਹੈ ਯਹੀ

ਆਜ ਤਕ ਸੁਰਖ਼ੋ-ਸਿਯਹ ਸਦੀਯੋਂ ਕੇ ਸਾਯੇ ਕੇ ਤਲੇ
ਅਦਮੋ-ਹੱਵਾ ਕੀ ਔਲਾਦ ਪੇ ਕਯਾ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੈ
ਮੌਤ ਔਰ ਜ਼ੀਸਤ ਕੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਫ਼ਆਰਾਈ ਮੇਂ
ਹਮ ਪੇ ਕਯਾ ਗੁਜ਼ਰੇਗੀ, ਅਜਦਾਦ ਪੇ ਕਯਾ ਗੁਜ਼ਰੀ ਹੈ

ਇਨ ਦਮਕਤੇ ਹੁਏ ਸ਼ਹਰੋਂ ਕੀ ਫ਼ਰਾਵਾਂ ਮਖ਼ਲੂਕ
ਕਯੋਂ ਫ਼ਕਤ ਮਰਨੇ ਕੀ ਹਸਰਤ ਮੇਂ ਜੀਯਾ ਕਰਤੀ ਹੈ
ਯੇ ਹਸੀਂ ਖੇਤ, ਫਟਾ ਪੜਤਾ ਹੈ ਜੋਬਨ ਜਿਨਕਾ
ਕਿਸਲਿਏ ਇਨ ਮੇਂ ਫ਼ਕਤ ਭੂਖ ਉਗਾ ਕਰਤੀ ਹੈ

ਯਾ ਹਰ ਇਕ ਸਿਮਤ ਪੁਰ-ਅਸਰਾਰ ਕੜੀ ਦੀਵਾਰੇਂ
ਜਲ ਬੁਝੇ ਜਿਨਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਕੀ ਜਵਾਨੀ ਕੇ ਚਿਰਾਗ਼
ਯੇ ਹਰ ਇਕ ਗਾਮ ਪੇ ਉਨ ਖ਼ਵਾਬੋਂ ਕੀ ਮਕਤਲਗਾਹੇਂ
ਜਿਨਕੇ ਪਰਤੌ ਸੇ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ ਹੈਂ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਕੇ ਦਿਮਾਗ਼

ਯੇ ਭੀ ਹੈਂ ਐਸੇ ਕਈ ਔਰ ਭੀ ਮਜ਼ਮੂੰ ਹੋਂਗੇ
ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਸ਼ੋਖ਼ ਕੇ ਆਹਿਸਤਾ ਸੇ ਖੁਲਤੇ ਹੁਏ ਹੋਂਠ
ਹਾਯ ਉਸ ਜਿਸਮ ਕੇ ਕਮਬਖ਼ਤ ਦਿਲਆਵੇਜ਼ ਖ਼ੁਤੂਤ
ਆਪ ਹੀ ਕਹੀਯੇ ਕਹੀਂ ਐਸੇ ਭੀ ਅਫ਼ਸੂੰ ਹੋਂਗੇ

ਅਪਨਾ ਮੌਜ਼ੂ-ਏ-ਸੁਖ਼ਨ ਇਨ ਕੇ ਸਿਵਾ ਔਰ ਨਹੀਂ
ਤਬਏ-ਸ਼ਾਯਰ ਕਾ ਵਤਨ ਇਨ ਕੇ ਸਿਵਾ ਔਰ ਨਹੀਂ

(ਮੁਸ਼ਤਾਕ=ਉਤਸੁਕ, ਮਸ=ਛੁਹ, ਪੈਰਾਹਨ=ਕੱਪੜੇ, ਮੌਹੂਮ=ਧੁੰਦਲੀ,
ਆਵੇਜ਼:=ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਕੁੰਡਲ, ਹੁਸਨੇ-ਦਿਲਆਰਾ=ਮਨਮੋਹਕ ਰੂਪ,
ਅਫ਼ਕਾਰ=ਲਿਖਾਈ, ਸ਼ਾਹਿਦੇ-ਮਾਨੀ=ਅਰਥ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਅਜਦਾਦ=
ਪੁਰਖੇ, ਫ਼ਰਾਵਾਂ=ਬਹੁਗਿਣਤੀ, ਮਕਤਲਗਾਹੇਂ=ਕਤਲਗਾਹਾਂ, ਪਰਤੌ=
ਪਰਛਾਵਾਂ, ਅਫ਼ਸੂੰ=ਜਾਦੂ, ਤਬਏ-ਸ਼ਾਯਰ=ਕਵੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ)