Faiz Ahmed Faiz – Raqeeb Se

आ, के वाबस्तः हैं उस हुस्न की यादें तुझ से
जिसने इस दिल को परीखानः बना रखा था
जिसकी उल्फ़त में भुला रखी थी दुनिया हमने
दह्र को दह्र का अफ़साना बना रखा था

आशना हैं तेरे क़दमों से वो राहें जिन पर
उसकी मदहोश जवानी ने इ’नायत की है
कारवाँ गुज़रे हैं जिनसे उसी रा’नाई के
जिसकी इन आँखों ने बे-सूद इ’बादत की है

तुझसे खेली हैं वो महबूब हवाएँ जिनमें
उसकी मलबूस की अफ़सुर्दः महक बाक़ी है
तुझ पर भी बरसा है उस बाम से महताब का नूर
जिसमें बीती हुई रातों की कसक बाक़ी है

तूने देखी है वो पेशानी वो रुख़सार वो होंठ
ज़िन्दगी जिनके तसव्वुर में लुटा दी हमने
तुझ पे उट्ठी हैं वो खोई हुई साहिर आँखें
तुझको मा’लूम है क्यों उ’म्र गँवा दी हमने

हम पे मुश्तरिका हैं एहसान ग़मे-उल्फ़त के
इतने एहसान केः गिनवाऊँ तो गिनवा न सकूँ
हमने इस इश्क़ मेम क्या खोया है क्या सीखा है
जुज़ तेरे और को समझाऊँ तो समझा न सकूँ

आजिज़ी सीखी ग़रीबों की हिमायत सीखी
यासो-हिरमान के दुख-दर्द के मा’नी सीखे
ज़ेरदस्तों के मसाइब को समझना सीखा
सर्द आहों के रुख़े-ज़र्द के मा’नी सीखे

जब कहीं बैठ के रोते हैं वो बेकस जिनके
अश्क आँखों में बिलकते हुए सो जाते हैं
नातवानों के निवालों पे झपटते हैं उक़ाब
बाजू तोले हुए मँडलाते हुए आते हैं

जब कभी बिकता है बाज़ार में मज़दूर का ग़ोश्त
शाहराहों पे ग़रीबों का लहू बहता है
या कोई तोंद का बढ़ता हुआ सैलाब लिए
फ़ाक़ामस्तों को डुबोने के लिए कहता है
आग-सी सीने में रह-रह के उबलती है न पूछ
अपने दिल पर मुझे काबू ही नहीं रहता है

(वाबस्तः=जुड़ी हुई, दह्र=दुनिया, रा’नाई=
छटा, बे-सूद=व्यर्थ, मलबूस=वस्त्र, अफ़सुर्दः=
उदास, पेशानी=माथा, रुख़सार=गाल, तसव्वुर=
कल्पना, साहिर=जादूगर मुश्तरिका=समान,
जुज़=अतिरिक्त, यासो-हिरमान=आशा-निराशा,
ज़ेरदस्तों के मसाइब=निर्बलों की व्यथाएँ, रुख़े-
ज़र्द=पीला चेहरा, नातवानों=शक्तिहीन, शाहराहों=
राजपथ, फ़ाक़ामस्तों=भूख में मस्त रहने वाला)

Punjabi Translation

ਆ ਕਿ ਵਾਬਸਤਾ ਹੈਂ ਉਸ ਹੁਸਨ ਕੀ ਯਾਦੇਂ ਤੁਝ ਸੇ
ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਦਿਲ ਕੋ ਪਰੀਖ਼ਾਨਾ ਬਨਾ ਰੱਖਾ ਥਾ
ਜਿਸਕੀ ਉਲਫ਼ਤ ਮੇਂ ਭੁਲਾ ਰੱਖੀ ਥੀ ਦੁਨੀਯਾ ਹਮਨੇ
ਦਹਰ ਕੋ ਦਹਰ ਕਾ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਬਨਾ ਰੱਖਾ ਥਾ

ਆਸ਼ਨਾ ਹੈਂ ਤਿਰੇ ਕਦਮੋਂ ਸੇ ਵੋ ਰਾਹੇਂ ਜਿਨ ਪਰ
ਉਸਕੀ ਮਦਹੋਸ਼ ਜਵਾਨੀ ਨੇ ਇਨਾਯਤ ਕੀ ਹੈ
ਕਾਰਵਾਂ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹੈਂ ਜਿਨਸੇ ਉਸੀ ਰਾਨਾਈ ਕੇ
ਜਿਸਕੀ ਇਨ ਆਂਖੋਂ ਨੇ ਬੇ-ਸੂਦ ਇਬਾਦਤ ਕੀ ਹੈ

ਤੁਝਸੇ ਖੇਲੀ ਹੈਂ ਵੋ ਮਹਬੂਬ ਹਵਾਏਂ ਜਿਨਮੇਂ
ਉਸਕੇ ਮਲਬੂਸ ਕੀ ਅਫ਼ਸੁਰਦਾ ਮਹਕ ਬਾਕੀ ਹੈ
ਤੁਝ ਪੇ ਭੀ ਬਰਸਾ ਹੈ ਉਸ ਬਾਮ ਸੇ ਮਹਤਾਬ ਕਾ ਨੂਰ
ਜਿਸਮੇਂ ਬੀਤੀ ਹੁਈ ਰਾਤੋਂ ਕੀ ਕਸਕ ਬਾਕੀ ਹੈ

ਤੂਨੇ ਦੇਖੀ ਹੈ ਵੋ ਪੇਸ਼ਾਨੀ ਵੋ ਰੁਖ਼ਸਾਰ ਵੋ ਹੋਂਠ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਨਕੇ ਤਸੱਵੁਰ ਮੇਂ ਲੁਟਾ ਦੀ ਹਮਨੇ
ਤੁਝ ਪੇ ਉੱਠੀ ਹੈਂ ਵੋ ਖੋਈ ਹੁਈ ਸਾਹਿਰ ਆਂਖੇਂ
ਤੁਝਕੋ ਮਾਲੂਮ ਹੈ ਕਯੋਂ ਉਮਰ ਗੰਵਾ ਦੀ ਹਮਨੇ

ਹਮ ਪੇ ਮੁਸ਼ਤਰਿਕਾ ਹੈਂ ਏਹਸਾਨ ਗ਼ਮੇ-ਉਲਫ਼ਤ ਕੇ
ਇਤਨੇ ਏਹਸਾਨ ਕਿ ਗਿਨਵਾਊਂ ਤੋ ਗਿਨਵਾ ਭੀ ਨ ਸਕੂੰ
ਹਮਨੇ ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਮੇਂ ਕਯਾ ਖੋਯਾ ਹੈ ਕਯਾ ਸੀਖਾ ਹੈ
ਜੁਜ਼ ਤੇਰੇ ਔਰ ਕੋ ਸਮਝਾਊਂ ਤੋ ਸਮਝਾ ਭੀ ਨ ਸਕੂੰ

ਆਜਿਜ਼ੀ ਸੀਖੀ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਕੀ ਹਿਮਾਯਤ ਸੀਖੀ
ਯਾਸੋ-ਹਿਰਮਾਨ ਕੇ ਦੁਖ-ਦਰਦ ਕੇ ਮਾਨੀ ਸੀਖੇ
ਜ਼ੇਰਦਸਤੋਂ ਕੇ ਮਸਾਇਬ ਕੋ ਸਮਝਨਾ ਸੀਖਾ
ਸਰਦ ਆਹੋਂ ਕੇ ਰੁਖ਼ੇ-ਜ਼ਰਦ ਕੇ ਮਾਨੀ ਸੀਖੇ

ਜਬ ਕਹੀਂ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਤੇ ਹੈਂ ਵੋ ਬੇਕਸ ਜਿਨਕੇ
ਅਸ਼ਕ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਬਿਲਕਤੇ ਹੁਏ ਸੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ
ਨਾਤਵਾਨੋਂ ਕੇ ਨਿਵਾਲੋਂ ਪੇ ਝਪਟਤੇ ਹੈਂ ਉਕਾਬ
ਬਾਜ਼ੂ ਤੋਲੇ ਹੁਏ ਮੰਡਲਾਤੇ ਹੁਏ ਆਤੇ ਹੈਂ

ਜਬ ਕਭੀ ਬਿਕਤਾ ਹੈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮੇਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾ ਗ਼ੋਸ਼ਤ
ਸ਼ਾਹਰਾਹੋਂ ਪੇ ਗ਼ਰੀਬੋਂ ਕਾ ਲਹੂ ਬਹਤਾ ਹੈ
ਯਾ ਕੋਈ ਤੋਂਦ ਕਾ ਬੜ੍ਹਤਾ ਹੁਆ ਸੈਲਾਬ ਲੀਯੇ
ਫ਼ਾਕਾਮਸਤੋਂ ਕੋ ਡੁਬੋਨੇ ਕੇ ਲੀਏ ਕਹਤਾ ਹੈ
ਆਗ-ਸੀ ਸੀਨੇ ਮੇਂ ਰਹ-ਰਹ ਕੇ ਉਬਲਤੀ ਹੈ ਨ ਪੂਛ
ਅਪਨੇ ਦਿਲ ਪਰ ਮੁਝੇ ਕਾਬੂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਤਾ ਹੈ

(ਵਾਬਸਤਾ=ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਨਾਈ=ਸ਼ਾਨ, ਮਲਬੂਸ=ਕੱਪੜੇ, ਅਫ਼ਸੁਰਦਾ=
ਉਦਾਸ, ਪੇਸ਼ਾਨੀ=ਮੱਥਾ, ਸਾਹਿਰ=ਜਾਦੂਗਰ, ਮੁਸ਼ਤਰਿਕਾ=ਬਰਾਬਰ, ਜੁਜ਼=
ਬਿਨਾਂ, ਯਾਸੋ-ਹਿਰਮਾਨ=ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੇ ਆਸ਼ਾ, ਜ਼ੇਰਦਸਤੋਂ ਕੇ ਮਸਾਇਬ=ਗ਼ਰੀਬਾਂ
ਦੇ ਦੁਖ, ਰੁਖ਼ੇ-ਜ਼ਰਦ=ਪੀਲੇ ਮੂੰਹ, ਨਾਤਵਾਨ=ਕਮਜ਼ੋਰ)